Wet DBA en schijnzelfstandigheid in transport (2026)

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) is sinds 2016 van kracht, maar de Belastingdienst heeft handhaving jarenlang opgeschort. Per 2026 wordt dat anders: controles op schijnzelfstandigheid worden weer actief. Dit artikel legt uit wat dat betekent voor transportbedrijven die met zzp-chauffeurs werken.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid is wanneer iemand formeel als zzp'er of freelancer werkt, maar feitelijk in een dienstverband-achtige relatie staat. De wetgever ziet die persoon als verkapte werknemer, niet als ondernemer.

Klassieke kenmerken van schijnzelfstandigheid:

• De zzp'er werkt uitsluitend (of bijna uitsluitend) voor één opdrachtgever.
• De opdrachtgever bepaalt werktijden, routes, methoden.
• Er is een hiërarchische relatie (instructies, aansturing).
• De zzp'er loopt geen ondernemersrisico.
• De zzp'er gebruikt materiaal van de opdrachtgever.

Waarom dit cruciaal is voor transportbedrijven

Transport is een van de sectoren waar veel grensgevallen voorkomen. Een zzp-chauffeur die dagelijks voor jouw bedrijf rijdt, in jouw vrachtwagen met jouw logo, op routes die jij bepaalt — dat ruikt naar dienstverband.

Als de Belastingdienst jouw relatie als "verkapt dienstverband" bestempelt:

• Loonheffing met terugwerkende kracht voor 5 jaar.
• Werknemersverzekeringen (WW, WIA, ZW) met terugwerkende kracht.
• Pensioenbijdragen met terugwerkende kracht.
• Verlate-aangifte-boetes.
• Loonbelasting plus boete van 25–100% van naheffingsbedrag.

Voor een transportbedrijf met 5 zzp-chauffeurs kan dat oplopen tot €250.000 of meer aan naheffingen. Sommige bedrijven gaan er failliet aan.

Wat verandert per 2026?

Vanaf 1 januari 2026 hervat de Belastingdienst actieve handhaving op de Wet DBA:

• Geen waarschuwingen meer — direct naheffingen en boetes bij overtreding.
• Branche-specifieke controles — transport is één van de top-sectoren op de handhavingslijst.
• Arbeidsverhouding wordt getoetst op feitelijke uitvoering — wat er in het contract staat doet niet zoveel ertoe, het gaat om hoe het echt loopt.

Drie richtlijnen om risico te vermijden

1. Gezag & instructie zo min mogelijk

Schrijf niet voor:

• Welke route de chauffeur moet rijden (laat hem zelf kiezen binnen bestemming + deadline).
• Welke pauzetijden hij moet nemen.
• Met welk voertuig hij rijdt (behalve als eigen voertuig vereist is).

Communiceer resultaat ("lading moet voor 14:00 op adres X zijn"), niet proces.

2. De chauffeur moet meerdere opdrachtgevers hebben

Als een zzp-chauffeur voor 90%+ van zijn omzet op jouw bedrijf leunt, bestaat er een sterk vermoeden van schijnzelfstandigheid. Richtlijnen:

• Maximaal 70% van zijn jaaromzet mag van jou komen.
• Hij moet aantoonbaar actief zoeken naar andere opdrachtgevers.
• Geen non-concurrentiebedingen die hem beperken.

3. Ondernemersrisico & eigen materiaal

• Hij rijdt in zijn eigen voertuig of least het zelf.
• Hij draagt zijn eigen verzekeringen.
• Hij factureert een tarief dat hij zelf bepaalt.
• Hij kan door een vervangende chauffeur ingevuld worden (vervanging is een sterk ondernemers-kenmerk).
• Geen vaste maandelijks bedrag, geen vakantiegeld, geen doorbetaling bij ziekte.

Voorbeelden: wel of niet schijnzelfstandigheid?

Situatie A (risico) — "Vaste chauffeur in jouw kleuren"

Jan rijdt 5 dagen per week in jouw vrachtwagen met jouw bedrijfslogo. Je geeft dagelijks planning, bepaalt routes, stelt tarieven. Hij factureert maandelijks een vast bedrag.

Oordeel: schijnzelfstandigheid. Dit is feitelijk dienstverband.

Situatie B (acceptabel) — "Zelfstandig koerier met eigen bestelbus"

Piet rijdt in zijn eigen bestelbus. Hij pakt ritten die hem uitkomen via jouw platform, maar ook bij 2 andere opdrachtgevers. Hij bepaalt zelf prijs, route en tijd. Geen vast bedrag, alleen betaling per rit.

Oordeel: echte zelfstandigheid.

Situatie C (grensgeval) — "Onderaannemer voor vaste route"

Transportbedrijf A heeft een route naar Duitsland die ze uitbesteden aan zzp-vervoerder B. B rijdt deze route elke week, heeft verder nog 2 andere opdrachtgevers, maar 60% van zijn omzet komt van A.

Oordeel: grensgeval. Zonder gezag, eigen voertuig en meerdere opdrachtgevers is dit acceptabel, maar bij controle kan het ter discussie staan. Zorg voor goede documentatie.

Praktische maatregelen voor jouw transportbedrijf

1. Audit je huidige zzp-relaties — zijn er chauffeurs die feitelijk als werknemer werken? Overweeg hen in dienst te nemen of de relatie aan te passen.
2. Gebruik een modelovereenkomst — de Belastingdienst heeft goedgekeurde modelovereenkomsten voor verschillende situaties. Niet waterdicht, maar helpt wel.
3. Documenteer de zelfstandige aard — facturen van andere opdrachtgevers, eigen voertuig-eigenaarschap, eigen verzekeringen.
4. Overweeg alternatief: platformen — werkt met zzp-koeriers via een platform (zoals Hart voor Transport) heb je minder direct gezags-relatie en is schijnzelfstandigheid-risico lager.
5. Raadpleeg een arbeidsrechtadvocaat — voor bedrijven met meer dan 3 zzp-chauffeurs is juridisch advies de moeite waard.

Wat als je twijfelt over specifieke chauffeur?

Je kan bij de Belastingdienst een verzoek indienen om een arbeidsrelatie te laten beoordelen. Deze zgn. "goedkeuring modelovereenkomst" duurt 6–12 weken maar geeft juridische zekerheid voor die specifieke relatie.